ENSHEIM Homepage


4.6 Büttenreden auf Ensemma Pladd


1. 's Wonnarre isch Fissääls Luschd. (Familie Fissääl zieht um, 1975)

Von Paul Glass

Fissääls, alde Ensma, wille ziehe um,
unn zwar nunna noo Saarbrigge,
wäll's ne in Ensemm isch se dumm.
Doch der Umzuuch sollt nidd gligge,
wäll Fissääls w Woonvoll Ärcha honn,
dänne solle na och jetze vazeele lonn.

Friehmorjens schunn gedd de Huddel loss,
de Wegga rabbeld: Wass ischonn loss?
Erschd norre sechs, ma dudd noch halwa pänne,
sich deswää aa 's erschd de Knouse ränne
omm aarich harde Dierbeklääds.
Ou, gitt dass e Pinn im Deez!
Ma wetzd dabba nunna onn de Wassa'schdään,
noch Rutz in der Aue, die Hoor dunn noch schdehn,
Medd Schmaggsääf geweschd unn fichde rasierd,
dabba Schmauges gesoff unn im Dibbe geriehrd,
Kronnzkuuche gewommschd, 's Piffche geschdobbd,
voor gulla Laun sich gääjesiddich uff die Schulla geklobbd!

Die gonnz Famillich huggd noch bäi Dische,
doo härrd ma druss e paar Brämmse krische,
ändlich kimmd de Meewel'woon,
de Kunnduggdeer hadd schunn e Foohn,
dudd ussem große Laschda schdäije
unn schunn glich uffem Trottwaa läije.

Fissääls schdirrze dabba russ
ussem uungeliebde Huss,
begrieße knapp die Meewelpagga,
Schputz in die Hänn - unn donn rächd wagga,
ab onns erschde Meewelschdigg,
dass hadd de Babbe schunn im Gnigg.
's isch 's alde Wärrdigo,
wer dass treed, wärrd nimmee froh.
So gedds aa unsamm Fissääl-Babbe,
däär dudd uff da Träbb denääwe tabbe,
dudd donn unna knapp vier Zäntna läije
unn sich sinn Läbbdaa nimmee fräije!

Fissääls Jingschda, zwonnich Johr,
helld sich donn 's Schesslong voor.
aarich long, noch gudd Matraal,
dirft's foor'ne wärre doch e Qual.
Doch medd digge Arme unn Muschgel'krafd
däär Bubb sich dass Ding uff de Buggel schaffd.
's läijdem aarich im Genigg,
's isch nidd lichd, dass alde Schdigg!
Dass gitt dänne Jung doch schließlich Wunna,
er lißd de Diwwong willa runna
unn luud emool uff's Schesslong druff.
Doo trouda sinne Aue nidd,
doo läijd doch uff dämmsällich druff
sinn alda Oba, de Fissääl's Pitt!
Dänn däärsällich, der alde Summbe,
dudd fa geweenlich noom Kaffee noch änna gummbe!

De Oba, jetze wach gemach, isch gonnz vawunnadd,
seed: Meinersexde, wärrd doo geunnadd!
Noch niddemools mier aldem Monn
lonnse Zitt zumme Gimmche, 's isch e Schonn!

Jetzd, wo de Oba wach isch und aa frisch,
leeda sich iwwa sie Schulla de barogge Disch,
helld'ne vunn voore'rinn de quääre'wää,
ja, Fissääls Oba isch noch zäh!
Die Junge schille, er will nidd härre,
hadd glich schunn de Disch uff sinnem Gärre
unn dudd sinn Fräijmark ball vazärre!
Er dudd eriwwa unn eniwwa'schwängge
unn blibbd memm Disch omm Riddo hängge!
Gedd doodruff gonnz in sinne Knie,
unn felld memme Bouse gähng die Lommberie.
Er isch gonnz benäwweld, joo, gonnz furd,
ma leedne in de Kella uff die Ebbelhurd,
wäll die Zimmarre geschdibbde voll sinn medd Meewel'sache -
unn iwwahaabd: Doodrunne konn däärsäll jetzd aa sinn Gimmche mache!

Fissääls Momme hadd donn Gligg,
sie treed zum Woon 's erschde Schdigg.
's isch nidd viel, blibbd awwa immahien hääl,
's Fissääls gulla Famillje'schdrääl!

Viel mee hadd dass Wäibsminsch sinn liewi Nood
medda honndgebosseld Kabbes'schrood.
Die soll uff jeele Fall medd furd,
doch läijd'se noch owwe uff da Hurd.
Dabba isch das Ding vunn dort geholl,
doch ruttsch'sa uss de Hänn
unn triffd de Gimmchesmacha voll
gullaschpräch lonnd bäijm Oba uff de Zänn!
Dussel gehaad!, härrd ma dänne noch saache,
Dasses minne falsche ware!

Oonlaaf helld jetze zumm zwäddemool
de Babbe, dämm sinn noch die Bagge hool.
er hadd jetzd im Au 's Päijla'schränggelche,
dass soll noch halle fa sinne Änggelche.
Medd Salz uff de Gallcha, joo, doo dulla
sich dass Ding jetzd laale uff sinn Schulla.
Awwa 's isch doch e se schwäri Traad
's schdelld sich ball sinn Schdobbelbart.
Dabba wärrem die Bagge wallich,
wäll de viele Schdummbe gedd bäijem aa de Ballich,
er dudd die Glutzaue donn vadrääje
unn sich memm Päijle'schränggelche grad uffs Schesslong leeje.
Dänn er hadd erfilld fa häijd sin Soll
unn aa de Zingge geschdriche voll!

Jetzd isch die Dochda onn da Räij,
doch michd se nurre Soueräij.
Ääs soll de Kiche'schongk ussrumme,
dudd awwa iwwahaabd nidd wittschda'kumme:
dass Minsch isch nidd nurre toobich unn puddich,
Nää! 's isch aa e fulli Muddich!
's huggd sich dässwää uff de Schongk
unn kritt glich druff dämmsäll sinn Dongk!
Dänn bäij dämm Muschda uss de erschde Nookriechswuche
dudd ääs Hald vagäwens suche!
Dässwää dudds aa glich druff krache,
unn Fissääls Dochda hadd nix se lache,
läijd unnam Schongk zwische Haawe unn Schääre,
isch vaschommerierd unn dudd aarich bääre.
Die gonnz Famillich schdreemd dabba bäij
unn sidd donn glich die Soueräij:
Doo läije vumm Schongk Diere und Lättcha,
Leffele, 's Wällchaholz unn aaa Brättcha,
doo läijd aa's Minsch zwischen Äßgeschärr,
isch gonnz dirmelich unn aarich ärr.
Minn liewi Maad!, so die Oma knawwadd,
dänn nidd nurre die Dibbe, aa ääs isch vabawwadd,
sinn Bollau uff da Schdier wärrd imma greeße,
dass war garonndierd de Fludde'schdeesa.
Unn zuudämm dudd dämm arme Mähle
aa noche Satz Ohre fähle.
Unn uff da Gummschel, Bollau Numma dräij,
dass war beschdimmd die Bettschissa-Säij!
Ussadämm hadd da Grooßmomme iehr Gussenie
dämmsällich noch durchgehau 's Knie!
So vabawwadd und vaschommerierd
wärrd dassäll uss da Kich gefierd,
ma dudd aa ääs uff's Schesslong leeje,
dort dudd's de Babbe erschd mool nääje,
's Ärschelche hadd Kirb, awwa froo nie wie,
de Babbe helld's richdich iwwas Knie.
Dass isch gullaschpräch sinn Dongk,
's war immahien e scheena Nookriechsschongk!

Fissääls Dochdamonn wärrd durch dänne gonnze Krach
drowwe in sinna Schpicha'komma wach.
Wara bislong aa noch omm Pänne,
jetzd schdirrzd aa däärsällich nunna ins Ränne!
Kimmd in die Kich, sidd de gonnze Drägg,
michd 's erschdemool die Trimma wägg.
Schdolld denoo in de Salong,
Fissääls Momme wärrds schunn bong,
krischd vazwäijweld jetzd noh Babbe,
dänn de Schwiersohn dudd sich's Fernsee schnabbe,
doch dudd däärsäll sich aarich vaschätze
unn konn voor Oonschdrängung kumm noch schwätze,
dännseld erumm wie so e Tuut vumm Ballädd,
glich druff läijd de Glutzkaschde uffem Parkett.
Unn als jetze däärsällich ussenonnakrachd,
doo gitts bäij Fissääls erschd richdich Jachd:
Schdiehl dunn flieje und Schäijwe klirre,
e Nochbar dudd dabba zumm Schonndarm schwirre.
Die gonnz Famillich dudd de Dochdamonn fluttsche,
e Schdurme schpääla häärd'mas druss puttsche,
de Schonndarm kimmd medd aarich Jachd
uffeme alde Puttscha oongekrachd,
dudd dännesällich in Richdung Fissääls räije,
doo dulla dabba vumm Puttscha schdäije,
rossd medd uffenem Hämmed ninn ins Huss
unn fliehd glich druff vabolladd russ.
Fissääls Oma wetzdämm noo
unn dudd'ne dresche, awwa frooe nidd, wo!
Sie gitt dämmsällich aarich Schlee
medd iehrem alde Parebbelee!
Nää, Fissääls Oma luud nidd erum,
sie schlänggadd de Schonndarm uffem Troowaa rum,
meddeme Judogriff fa Senjoore
häijdsem sinn Browwing um die Ohre!
Vaschleedne zudämm medda Kohleschipp,
de Schonndarm männd, er wär u'm Trip!
Donn noch e Schlaach medda Millichkonn,
dass koschd e Ohr und aa e Zonn!
De Schonndarm isch jetze aarich wurres,
zuggd gonnz vagääschdadd medd sinnem Schnurres,
will sich dabba abdonnsetze,
dudd wiesgewidda zu sinnem Puttscha wetze,
awwa trotz sinnem Fliecha'schdard
triffd'ne noch Fissääls Koole'laad!
Dass gitt dämm gulle Monn de Reschd.
Er dänggd: Doodschdelle isch jetze noch 's beschd!
Unn aa da Oma, bislong furijehaft,
isch de Schläächa'arm erschlaffd!

Sie footzd ins Huss, doo isch jetze Ruh,
de Babba Fissääl huggd valolladd uff da Truh,
de Oba läijd noch imma uff da Hurd,
doch sinn Kaubrädd, dass isch jetzd furd,
dänn er hadd's voor Schregg vaschluggd,
wässwää ne jetzd sinn Dinndarm juggd!
Fissääls Junge hugge färrdich im Salong,
zuu grusslich honnse se gefong.
Besunnaschd de Dochdamonn isch gonnz schoggierd,
dänn in dämm Huss wäärdma iwwahaabd nidd äschdemierd!
Die Momme schdedd in da Kich gääniwwa
unn michd grad 's Midda'ässe iwwa.
E Schdurme schpääla schdedd uffem Middass'disch
e Mordsfusch - wäll de Oba a alda Ongla isch!
Doch vunn dämme alde Aubach-Hächd
wärrd's donn da gonnz Famillich schlächd,
dänn e Fusch uss da dräggich Aubach-Brieh
zwingd sogar e naggicha Näächa in die Knie!
Alle wetzd zumm ännzichd Klo,
dort michd e jeela glich druff soooo (Rülps!).
's isch e Betrieb wie bäij Bayern - Schalke,
die Badbidd wärrd zumm Dunnabalge.
Gar riesich sinn die Fissääl-Sache,
de Oba will schunn glich de Glattschdrich mache,
doch's dudd noch grad e Mullvoll fähle,
in da Kich dudd sich de Babbe queele.
Däärsäll will dämm komisch Gefiehl ellään noch trotze,
doch dudd aa äär ball Grääle kotze,
doch nidd in die Bidd, nää, er helld sinn Rissel,
in die noch halbvoll Subbe'schissel
grad uff die fäijngeschnibbelde Hongkaale druff,
de Fissääl dänggd: 's felld sowieso nidd uff!
Er vawatzd sich doodebäij aa noch die Klääla,
doch schunn e kläänes Willche schbääla
isch die gonnz Famillich willa in da Kich,
wo's imma noch schmiggseld noo Aubach-Fisch!

Awwa Ruh isch grad willa inngekehrd,
doo wärrd imme onnarre Egge erummgebäärd.
Die zwei halwazilliche Ehliet luu sich oon,
jeela will 's sälwe soon,
doch sie krinn nix eruss, honn gar känn Gligg,
so als hällese in iehra Schligg
e grusslich grooßes Maarichkleesje,
doo läijd -mäjnasexde -'s Bobbelche im Scheesje,
im gonnze Urasch honnse 's Kennd vagäss,
unn dassäll hadd die Winnele jetzd vollgeschess!

Zu sällicha Zidd kimmd aa de Schonndarm rinn,
gudd erholl unn willa oohne Pinn
unn wäll der klään Schdingadd hadd die Winnele so voll
michde de Schonndarm dänne Junge glich e Proddokoll!
Doo schlichd sich vunn henne dussmoo oon
Fissääls Oma, ich konn och soon,
dänn jetze hedds um die Famillje'ehre,
drum schleed'se dämm Schutzmonn soo zwei Heere,
unn zwar memm gulla alde Bichel'iese,
ma sidd die Heere fermlich schbriese!
De Schonndarm hadd jetze aa genungk,
die Sach hallem vunn O´onfing oon geschdungk.
Er dudd noch äämool die Aue rolle,
um donn awwa dabba furtseschdolle.

Noo soviel Huddel dudd's doch noch klabbe,
jeela dudd sich äbbes schnabbe,
ob's de Duddelkaschde isch olla die Froonläijchnummsdaasfoohn,
de gonnze Krämmbel kimmd jetze in de Meewelwoon!
So isch ball leer 's gonnze Huss,
Fissääls schdolle sefriele nuss,
zwar isch im Woon e Mordsschdonndaal,
die Momme krischd: Wo isch minn Karl?
De Schwiersoon seed: Ei, däär isch furd,
unn meddem e Flsch Kirsch vunnda Ebbelhurd!
Unn die Fuuhrliet, die sinn jetzd aa vaschwunn,
glich druff hadd'se die Momme aa gefunn:
sie läije gonnz vasääwadd im Fiera'huss,
dämm ään hingd de Schissel'lummbe noch eruss.
Die Schewwatze dunn so aarich im Sulwa läije,
die kinne de Meewelwoon häijd nimmee räije!

Also muß die Oma dabba onn de Längga,
wie soll's onnaschd sinn, das Minsch schdrussd wie e Hängga,
Fissääls dunn geschlosse murre,
doch die Oma dudd uunschenierd durch de Häämel surre.
Doch drunne, onn da Gassemiehl,
war 's Tämmbo doch seviel:
dort leefd so e Lousadd memme Katzekopp,
die Oma sidd rot unn dänggd onn STOP,
doch sie konn die Brämms nidd finne,
de Meewelwoon dudd onn Fahrt gewinne,
unn wäll die Oma e Bläijfuuß hadd wie Schrienasch Schossefien,
dudd's dort unne die Kehr nidd krien.
So hadd e Quetschebäämche das große Päch,
dass die Oma kimmd - schunn wara wäch!
Vagääschdadd dudd die gonnz Famillich luure,
wie die Rääfe sich omm Ronnschdään schuure.
Badouf dich, die Oma konn jetze nimmee räije,
dudd e Schdurme druff schunn uffem Ribbschdrongk läije
unn aa all onnarre Fahrgäschd sinn vablotzd,
de Oba hadd sich voor ludda, ludda 's Schillee vakotzd,
die grusslich Fahrt schdobbd erschd e Briggeposchde,
dort läijd de Laschda häijd noch unn dudd varoschde.
Wiss wie Kried isch die gonnz Fissääl-Bloos,
unn die Meewele läije all uff da Schdrooß.
De Glutzkasche, 's Schesslong, alles isch jetze kabudd,
joo, soo e Ummzuuch dudd nidd gudd!
Schunn minn Babbe hadd imma gemännd:

Zweimool umziehe isch wie äämool abgebrännd!

Unn die Moral vunn der Geschichd?
Troue och e Umzuuch nicht,
unn schbärre vor allem die Oma inn,
omm beschde ins Päijla'schränggelche eninn.
Omm allerbeschde bliwwena in Ensemm hugge,
domedd na schbääla mool nidd dumm gugge,
dänn 's Wonnarre vunn Ensemm noo Saarbrigge -

nää, iehr Liet, DASS konn nidd gligge!

Zu gar nidd zu dänne Saarbrigga Dirmele uff iehrem hohe Ross,
nää, jetze soon doch sälwa, doch gedd's doch loss!

Unn dassna, iehr Liet, nidd krien die Flämm -

bliwwe 's beschd memm Ärsch dehämm!!!

 


Literaturtip: Paul Glass: Ensemma Platt. Der Wortschatz der Ensheimer Mundart. 2 Bände. Ensheim 1975 und 1976 (= Ensheimer Wörterbuch, Bd. 1 und 2)

Paul Glass: 'S dudd Hei|gawwele rääne!" Redensarten, Sprüche und Spezialausdrücke in der Mundart von Ensheim-Saar. Fichtenberg 1999 [Kostenlose Online-Version]


Anfang | Mundart-Auswahlseite | Inhaltsverzeichnis Nächstes Kapitel



eMail an den Webmaster

© Paul Glass 1997 - 2003 ff

Update: 23.02.2003